"Możliwości szkolenia pracowników ze środków unijnych "

 Zgodnie z celami odnowionej Strategii Lizbońskiej i polityki spójności UE, wzrost zatrudnienia poprzez rozwój kapitału ludzkiego jest ważnym czynnikiem przyczyniającym się do lepszego wykorzystania zasobów pracy i wsparcia konkurencyjności gospodarki. Zwraca się uwagę na konieczność rozwoju zasobów ludzkich równolegle do restrukturyzacji i rozwoju technologii produkcji w przedsiębiorstwach, ponieważ zapewni to optymalne wykorzystanie pomocy unijnej. W praktyce oznacza to możliwość skorzystania z unijnego wsparcia na udział w szkoleniach przez osoby bezrobotne, pracujące oraz kadrę zarządzającą przedsiębiorstw. Finansowaniu rozwoju kadr służy utworzony ponad 50 lat temu Europejski Fundusz Społeczny.

W aktualnym okresie budżetowania UE środki Europejskiego Funduszu Społecznego dostępne są w Polsce w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, zwanego w skrócie POKL. Poszczególne działania w ramach Programu mają na celu  wsparcie przedsiębiorstw i pracowników przedsiębiorstw, instytucji systemu opieki społecznej, osób bezrobotnych i zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz uczniów i instytucji z obszaru edukacji i szkolnictwa. Działania przeznaczone dla przedsiębiorstw i ich pracowników przewidziane są w priorytetach:
- II „Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw” (projekty szkoleniowe ogólnopolskie i ponadregionalne i studia podyplomowe);
- VIII „Regionalne kadry gospodarki” (projekty szkoleniowe i doradcze dla pracowników i przedsiębiorców w ramach 1 województwa).

Z działań w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki skorzystać można na kilka sposobów.

Najprostszym sposobem jest zgłoszenie swojego udziału w realizowanym przez różnego rodzaju instytucje, firmy szkoleniowe czy szkoły językowe, projekcie. Projekty tego typu mogą mieć charakter otwarty, oznacza to że udział w nich może wziąć każda osoba spełniająca określone przez realizatora projektu kryteria dostępu. Są to najczęściej: zamieszkanie w określonym województwie czy powiecie; praca w określonej branży lub wiek (np. powyżej 45 roku życia). Informacje o realizowanych projektach można uzyskać najczęściej w ogólnie dostępnych miejscach w formie plakatów, ulotek,  ogłoszeń w prasie itp. Najpełniejszym źródłem jest strona internetowa „Inwestycja w kadry” (www.inwestycjawkadry.info.pl), ponieważ  realizatorzy projektów szkoleniowych mają obowiązek umieszczania na niej informacji o swoich projektach. Projekty szkoleniowe realizowane w ramach działania 8.1.1 , które skierowane są nie bezpośrednio do firm, a do osób indywidualnie zainteresowanych podnoszeniem własnych lub zdobyciem nowych kwalifikacji, przewidują nawet 100% dofinansowanie ze środków unijnych, co oznacza, że udział w takim szkoleniu jest bezpłatny. W części województw, m.in. w małopolskim i podkarpackim, wymagany jest jednak 10% wkład własny uczestnika, co ma zwiększyć jego motywację do systematycznego udziału w zajęciach. Instytucje zarządzające Programem wychodzą z założenia, że brak odpłatności za udział w kursie nie budzi poczucia obowiązku czynnego i systematycznego uczestnictwa, a to może spowodować, że zakładane rezultaty nie zostaną osiągnięte i środki przekazane na realizację projektu nie przyniosą zamierzonych efektów. Wkład własny uczestnika może przypadku rocznego kursu językowego może wynosić 200 PLN.  Jeżeli projekt skierowany jest do przedsiębiorstw, wysokość dofinansowania jest uzależniona od charakteru szkolenia i wielkości przedsiębiorstwa, w którym zatrudniony jest uczestnik. Wyższe poziomy dofinansowania przewidziane są na udział w szkoleniach o charakterze ogólnym tj. takich, na których zdobywa się wiedzę możliwą do wykorzystania nie tylko na obecnie zajmowanym stanowisku w obecnej firmie, ale i w innych firmach i w życiu prywatnym (np. szkolenia językowe czy komputerowe). Pracownicy mikro i małych firm pokrywają jedynie 20% kosztów szkolenia, średnich firm 30%, a innych - 40% kosztów. W przypadku szkoleń specjalistycznych, czyli dostarczających wiedzy możliwej do wykorzystania tylko na konkretnym stanowisku pracy w danej firmie wielkość wkładu własnego wynosi odpowiednio 55, 65 i 75%. W każdym przypadku dofinansowanie kosztów udziału danej osoby może wzrosnąć o 10% jeżeli należy ona go grupy osób „w gorszym położeniu”. Dotyczy to osób:
- niepełnosprawnych;
- poniżej 25 roku życia, dla których aktualne zatrudnienie jest pierwszą pracą;
- zatrudnionych w firmie wysyłającej je na szkolenie nie dłużej niż 6 miesięcy, a które przed podjęciem tej pracy były bezrobotnymi przez co najmniej rok i nie prowadziły działalności gospodarczej;
- pozostawały bez zatrudnienia i nie prowadziły własnej działalności gospodarczej przez co najmniej 3 lata poprzedzające zatrudnienie w firmie wysyłającej je na szkolenie;
- powyżej 45 roku życia, posiadających wykształcenie co najwyżej podstawowe lub gimnazjalne.

Pracownicy przedsiębiorstw uczestniczący w studiach podyplomowych mogą liczyć na dofinansowanie do 80% odpłatności za udział w studiach. Oznacza to,  że możliwe jest wzięcie udziału np. w 2-letnich studiach podyplomowych MBA za mniej niż 5.000 PLN lub w 2-semestralnych studiach z zakresu controllingu i audytu wewnętrznego na 800 PLN. Informacje o dostępnych dofinansowanych studiach podyplomowych dostępne są również na stronie www.Inwestycjawkadry.info.pl.

Innym sposobem skorzystania ze środków Programu Kapitał Ludzki jest samodzielne zaplanowanie, przygotowanie wniosku o dofinansowanie projektu szkoleniowego dla pracowników firmy.

Wnioski na ponadregionalne i ogólnopolskie projekty szkoleniowe (Działanie 2.1.1) przyjmuje w ramach ogłaszanych raz w roku konkursów Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Minimalna wartość takiego projektu to 50.000 PLN, a maksymalna długość trwania to 24 miesiące. Projekt szkoleń zamkniętych, przeznaczonych dla konkretnej firmy lub grupy firm musi mieć charakter ponadregionalny, czyli obejmować pracowników przedsiębiorstw posiadających struktury organizacyjne (np. filie, oddziały) w co najmniej 2 województwach, a uczestnikami szkoleń musza być osoby pracujące w ramach struktur organizacyjnych przedsiębiorstwa znajdujących się w co najmniej 2 województwach.

Przedsiębiorcy (w tym firmy szkoleniowe), którzy chcieliby świadczyć usługi szkoleniowe dla innych przedsiębiorstw mogą złożyć wniosek o dofinansowanie projektu przewidującego organizację szkoleń otwartych, czyli takich, w których udział mogą wziąć wszyscy zainteresowani pracownicy przedsiębiorstw. W tym przypadku szkolenia muszą być przeznaczone do pracowników przedsiębiorstw z co najmniej 5 województw i odbywać się w co najmniej 5 województwach. Z nieoficjalnych jeszcze informacji wynika, że już w tegorocznym naborze, zaplanowanym na II kwartał bieżącego roku mają zostać zaostrzone kryteria dotyczące charakteru i tematyki szkoleń otwartych. W celu bardziej efektywnego wykorzystania środków w najbardziej prorozwojowych gałęziach gospodarki zdecydowano, że tego typu szkolenia maja albo dotyczyć tylko umiejętności technicznych albo dotyczyć umiejętności społecznych ale w takim przypadku adresowane maja być do kadr z wykształceniem technicznym.

Firmy prowadzące działalność w granicach 1 województwa korzystać mogą ze środków działania 8.1.1 Programu Kapitał Ludzki, które realizowane jest na szczeblu regionalnym przez wojewódzkie urzędy pracy lub urzędy marszałkowskie. Pełna lista instytucji znajduje się na stronie internetowej poświęconej POKL www.efs.gov.pl, zakładka „Instytucje realizujące Program”. Wnioskodawcami mogą być samodzielnie firmy chcące szkolić własnych pracowników, jak i firmy szkoleniowe, które na bazie przeprowadzonej analizy potrzeb szkoleniowych danej firmy przygotują dla niej projekt i złożą wniosek o dofinansowanie. Jednak częśc regionów wprowadza ograniczenia dotyczące ilości wniosków składanych przez 1 wnioskodawcę (najczęściej do 1 wniosku na konkurs), tak aby przedsiębiorcy sami występowali w roli. Minimalna wartość takiego projektu to najczęściej 50.000 PLN, chociaż w niektórych regionach może być znacznie wyższa, np. w woj. podkarpackim jest to 300.000 PLN. Maksymalny okres trwania to 24 miesiące. Tematyka szkoleń w zasadzie nie jest ograniczona, musi tylko odpowiadać na zdiagnozowane potrzeby szkoleniowe firmy i jej pracowników. Dokumenty POKL wymieniają jako przykładowe szkolenia z zakresu zarządzania, identyfikacji potrzeb w zakresie kwalifikacji pracowników, organizacji pracy, zarządzania BHP, elastycznych form pracy, wdrażania technologii produkcyjnych przyjaznych środowisku, wykorzystania w prowadzonej działalności technologii ICT. Dodatkowo premiowane są szkolenia i kursy, które kończą się uzyskaniem przez uczestników powszechnie uznawanych, wydawanych przez zewnętrzne instytucje dyplomów i certyfikatów, np. językowych lub tzw. ECDL – komputerowego prawa jazdy.

Dla przedsiębiorstw i pracowników przedsiębiorstw stojących przed koniecznością przeprowadzenia restrukturyzacji firmy z którą wiąże się często konieczność przekwalifikowania części kadry i redukcji zatrudnienia przeznaczone jest Działanie 8.1.2 POKL „Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie”. Dofinansowanie mogą uzyskać projekty mające na celu podnoszenie świadomości pracowników i kadr zarządzających modernizowanych firm w zakresie możliwości i potrzeby realizacji projektów wspierających procesy zmian poprzez szkolenia i doradztwo. Poziomy wsparcia na projekty szkoleniowe są identyczne jak w w/w opisanych działaniach. Projekty mogą obejmować szkolenia dla zwalnianych pracowników, dzięki którym łatwiej znajdą pracę w innych przedsiębiorstwach, szkolenia dla pracowników restrukturyzowanych firm lub działów firm w celu przygotowania do zmiany profilu działalności lub produkcji,  a nawet mogą przewidywać wsparcie szkoleniowo-doradcze i finansowe w formie jednorazowej dotacji inwestycyjnej na rozpoczęcie własnej działalności dla zwalnianych osób. 

Do kosztów kwalifikowanych w projektach szkoleniowych należeć mogą właściwie wszystkie koszty wiążące się z organizacją szkoleń, tj. wynagrodzenia trenerów i instruktorów, wynajem pomieszczeń na szkolenia, koszty egzaminów i certyfikatów, zakup materiałów szkoleniowych oraz koszty ogólne w części związanej z projektem (obsługa księgowa, materiały biurowe, media, telefony itp.) i koszty niezbędnych prac adaptacyjnych i zakupu środków trwałych związanych z projektem.

Konkursy na projekty ogłaszane są w 2 formach: konkursów otwartych i zamkniętych. Różnią się one czasem trwania naboru wniosków. W konkursach zamkniętych określone są daty początkowe i końcowe, pomiędzy którymi można składać wnioski. Dopiero po zamknięciu naboru wniosków rozpoczyna się proces ich oceny. W konkursach otwartych określona jest tylko data otwarcia naboru i wnioski przyjmowane są do momentu osiągnięcia określonej kwoty wnioskowanej łącznie w złożonych wnioskach, np. jako 150% kwoty przeznaczonej na dany nabór. Dokumentacja konkursowa w przypadku konkursów otwartych, określająca zasady naboru, typy projektów i kryteria oceny, publikowana jest z wyprzedzeniem. Ma to dać Wnioskodawcom czas na przygotowanie wniosków, ponieważ najlepiej złożyć wniosek jak najwcześniej po otwarciu konkursu, gdyż nie znana jest data jego zamknięcia. Dodatkowo w konkursach otwartych pierwsza ocena, ocena formalna, przeprowadzana jest na bieżąco. Jeżeli okaże się że nasz wniosek nie spełnia założonych kryteriów, a konkurs nie został jeszcze zamknięty, można po poprawie złożyć go ponownie. 

Z początkiem 2010 r. weszły w życie nowe zasady wyboru projektów oraz nowe zasady finansowania działań w ramach POKL. Nowe zasady wyboru projektów skracają czas oceny wniosków do 80 dni. Zdarzały się sytuacje, kiedy ocena projektów trwała nawet ponad 6 miesięcy, najczęściej z powodu dużej liczby złożonych projektów. Wprowadzono tez obowiązek publikowania dokumentacji konkursowej w konkursach otwartych na co najmniej 15 dni przed rozpoczęciem naboru. Dotychczas dochodziło do sytuacji, gdy ogłoszenie o konkursie i początek naboru wniosku przypadały na ten sam dzień.

Jak wynika z list rankingowych projektów i podsumowań firmy małe i średnie rzadko korzystają ze wsparcia na szkolenia pracowników. Powody wymienia się najczęściej dwa. Po pierwsze firma ubiegająca się o dofinansowanie projektu szkoleniowego musi wykazać się odpowiednia kondycja finansową. Kwota łączna projektu jest porównywana z wysokością obrotów firmy za ostatni rok. M.in. na tej podstawie oceniany jest potencjał Wnioskodawcy niezbędny do zapewnienia płynnej realizacji projektu. Ma być zabezpieczeniem w okresie oczekiwania na kolejne transze dotacji. Poszczególne instytucje w różny sposób podchodzą do tego kryterium. Jedne pozytywnie oceniają potencjał wnioskodawcy, jeżeli budżet projektu nie przekracza 1,5-krotności przychodów wnioskodawcy za okres porównywalny z okresem realizacji projektu. W województwie mazowieckim w tym roku obowiązywać będzie zasada odwrotna, tj. przychody beneficjenta za jeden z dwóch ostatnich zamkniętych lat obrotowych są co najmniej półtora razy wyższe niż całkowita wartość projektu. Pewnym wyjściem może być realizacja projektu w partnerstwie.

Po drugie problemem bywa konieczność wniesienie wkładu własnego. Może on być co prawda wnoszony w formie czasu pracy osób zaangażowanych w realizacje projektu, jednak musza one wtedy odbywać się w godzinach pracy.

Problematyczne jest również samo wypełnianie formularza wniosku...